Αντιφασιστική Φρουρά | Τεύχος 78 | ΝΟΕ-ΔΕΚ 2026
Η ελληνική κοινωνία του 1973 δεν μοιάζει σε τίποτα με τη σημερινή πραγματικότητα. Αλλά ακόμα και σε σχέση με το διεθνές περιβάλλον της εποχής ήταν μια παράταιρη πραγματικότητα.
Ο πλανήτης μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου ζούσε ένα καταναλωτικό παράδεισο. Η οικονομία βρισκόταν σε εκπληκτική και ανεμπόδιστη ανάπτυξη. Η μέση λευκή, μικροαστική οικογένεια της Δύσης αγόραζε αυτοκίνητα και ηλεκτρικές συσκευές. Αποκτούσε ιδιόκτητη κατοικία και τηλεόραση. Η υγεία κι η παιδεία ήταν προσβάσιμες από λαϊκή νεολαία και δεν ήταν προνόμιο για «λίγους κι εκλεκτούς». Η δημοκρατία διευρυνόταν και τα εργατικά συνδικάτα νομιμοποιούνταν, αποκτώντας πολλές φορές συν-διαχειριστικό ρόλο. Όμως οι μισθοί αυξάνονταν δυσανάλογα. Οι αποικίες του ιμπεριαλισμού αναπτύσσονταν δυσανάλογα. Η λάμψη του Χόλλυγουντ και των Καννών ήταν αφάνταστη πρόκληση για τον εργάτη που κατάφερνε να αγοράσει δεύτερο παντελόνι. Όταν οι ΗΠΑ έστελναν πύραυλο στη σελήνη, η Αφρική και η Λατινική Αμερική αναζητούσαν στοιχειώδη πρόσβαση σε νερό.
Η κινητήριος δύναμη των αντιαποικιακών επαναστάσεων, αλλά και των δυτικών εξεγέρσεων βασίζονται στο αίτημα της δικαιότερης διανομής του άφθονου πλούτου! Η εργατική τάξη ζούσε και έβλεπε την τεράστια αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής και διεκδικούσε πιο ισότιμη κατανομή. Στην Ελλάδα οι πιέσεις ήταν ακόμα μεγαλύτερες. Η ελληνική αστική τάξη χρειάστηκε έναν τετραετή εμφύλιο πόλεμο και ένα πραξικόπημα είκοσι χρόνια αργότερα για να συντρίψει την αριστερά και να προσπαθήσει να τη μετατρέψει από διεκδικητή της πολιτικής εξουσίας σε περιθωριακό διεκδικητικό κίνημα. Οι λαϊκές τάξεις ζούσαν σε παράγκες στην περιφέρεια της πόλης χωρίς πρόσβαση καν σε αποχετευτικό σύστημα. Παρακολουθούσαν, όμως, το Χόλλυγουντ να παρελαύνει στα ελληνικά νησιά, να προβάλλεται ο πλούτος των Ωνάσηδων και τη Βασιλικής οικογένειας. Έβλεπαν ακόμα και τις δυτικές δημοκρατίες να έχουν στοιχειώδη δημοκρατικά δικαιώματα και μια βελτίωση της ζωής τους, ενώ οι συνταγματάρχες της ελληνικής Χούντας τους είχαν βάλει «στο γύψο» και ζούσαν σε προπολεμικές συνθήκες.
Παρ’ όλα αυτά η χούντα του 1967 είχε καταφέρει πέρα από τη συντριβή της αριστεράς να έχει ευρύτερη κοινωνική αποδοχή. Μπορεί η εργατική τάξη να παρέμενε στο περιθώριο, οι μικροαστοί, όμως, ζούσαν σαν ταινία της Βλαχοπούλου. Τα «θαλασσοδάνεια» έφτιαξαν το «θαύμα» της ελληνικής ναυτιλίας μιας και εφοπλιστές έπαιρναν «δανεικά κι αγύριστα» από τις τράπεζες, αλλά μέσα σε αυτό το φαγοπότι έγινε το μικρότερο «θαύμα» της ιδιόκτητης κατοικίας του έλληνα και σπρώχτηκαν χιλιάδες δάνεια σε μικροαστούς. Αυτή η κοινωνική συναίνεση είχε πολλά ρήγματα. Από τα πάνω η νέα «Ευρωπαϊκή Ένωση» (σ.σ. ΕΟΚ τότε) ήθελε δημοκρατίες για να προχωρήσει το όραμα του «κοινού ευρωπαϊκού σπιτιού». Από τα κάτω το αντιπολεμικό κίνημα του Βιετνάμ, η γκεβαρική αντιιμπεριαλιστική επανάσταση στην Κούβα, η κινέζικη Πολιτιστική Επανάσταση στην Κίνα που μιλούσε για σοσιαλ-ιμπεριαλισμό της «σοσιαλιστικής» Ρωσίας, η εξέγερση του Μάη στη Γαλλία ενέπνεαν την ελληνική νεολαία που μαζικοποίησε το Πανεπιστήμιο.
Η κατάληψη του Πολυτεχνείου στις 14 Νοεμβρίου του 1973 από τη συνέλευση του Μαθηματικού ήταν η δεύτερη προσπάθεια του φοιτητικού κινήματος μετά την αποτυχημένη κατάληψη της Νομικής το Φεβρουάριο του ίδιου έτους. Τυπικά, οι «κατηγορίες» της ΚΝΕ τότε ήταν σωστές. Οι συνελεύσεις είχαν περιεχόμενο «φοιτητικά αιτήματα» και ζητούσαν ελεύθερες εκλογές για Διοικητικά Συμβούλια. Όταν κομμάτι της αδύναμης εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς κινήθηκε και κατέλαβε το Πολυτεχνείο με συνθήματα «Ελευθερία» και «Κάτω η Χούντα» δεν βασίζονταν σε καμιά συνέλευση φοιτητών. Η ΚΝΕ προσπάθησε να σπάσει την κατάληψη δημιουργώντας μαζική αποχώρηση από το Πολυτεχνείο προβάλλοντας την απόφαση των Μηχανολόγων. Όμως οι συνθήκες είχαν αλλάξει.
Η κίνηση των «350 προβοκατόρων» (σ.σ. έτσι αποκάλεσε η ΚΝΕ την ομάδα της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς που κατέλαβε το Πολυτεχνείο) είχε δημιουργήσει ένα νέο πολιτικό γεγονός. Χιλιάδες κόσμου πλαισίωναν την κατάληψη για συμπαράσταση. Μαθητές και εργαζόμενοι παράταγαν τις δουλειές τους και τα μαθήματά τους και πήγαιναν στο Πολυτεχνείο ώστε να ενωθούν με το κίνημα ανάσας ενάντια στη χούντα. Την επόμενη μέρα και σε άλλες σχολές σε όλη την Ελλάδα ξεκινούσαν αντίστοιχες καταλήψεις σχολών. Στο ίδιο το Πολυτεχνείο επικρατούσε πολιτικός «οργασμός». Ομάδες προπαγάνδας έφευγαν προς εργοστάσια και εργασιακούς χώρους. Στο Γκίνη συνεδρίαζε η «εργατική συνέλευση» που προσπαθούσε να υλοποιήσει το κάλεσμα για «Γενική Απεργία». Στο ίδιο το Πολυτεχνείο προσπαθούσαν να βρουν ποιά πρέπει να είναι η απάντηση στην καταστολή από την αστυνομία και μια πιθανή εισβολή του στρατού. Ήδη υπήρχαν οι πρώτοι νεκροί από ελεύθερους σκοπευτές και τα εργαστήρια του χημικού στο Πολυτεχνείο είχαν επαρκή βάση για κατασκευή οπλισμού. Πασιφισμός και ειρηνική αντίσταση ή εξοπλισμός των μαζών και εναντίον ποιου;
Το ΚΚΕ, το τότε ΠΑΣΟΚ (ΠΑΚ) και ο τότε ΣΥΡΙΖΑ (ΚΚΕ ες) βρίσκονταν σε τρομακτική σύγχυση. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου τίναζε στον αέρα τις διαδικασίες ελεγχόμενου εκδημοκρατισμού. Η ελληνική χούντα ήθελε να προχωρήσει σε επιστροφή στον κοινοβουλευτισμό αλλά με έντονη παρουσία του στρατού. Ήθελαν μία διαδικασία όπως συνέβη αργότερα στην Ισπανία, την Τουρκία και τη Χιλή. Ακόμα και τον Δεκέμβρη του 1973 το ΚΚΕ «διαπίστωνε» με άρθρο στον Ριζοσπάστη πως τα γεγονότα του Πολυτεχνείου έφερναν πισωγύρισμα στη δημοκρατία και η φοιτητική τους εφημερίδα «Πανσπουδαστική» στο τεύχος 8 υποστήριζε πως η τριήμερη κατάληψη ήταν παρακρατικό σχέδιο. Έπρεπε να πέσει η Χούντα το 1974 για να κάνουν την κωλοτούμπα και να αρχίζουν να υποστηρίζουν την Κατάληψη του Νοεμβρίου 1973 στο Πολυτεχνείο ως κορυφαία αντιστασιακή πράξη και να ισχυρίζονται πως ήταν και πρωτοστάτες!
Μια αυριανή εξέγερση δεν θα μοιάζει σε τίποτα με αυτή του Πολυτεχνείου εκτός από ένα στοιχείο: θα είναι έργο μιας επαναστατικής πρωτοπορίας που θα βρει την ευκαιρία κρίσης του συστήματος και την ανάγκη της τάξης μας να αναζητήσει μια άλλη κοινωνία. Ελπίζουμε αυτή τη φορά να είμαστε πιο συνειδητοί, καλύτερα οργανωμένοι και με μεγαλύτερη διεισδυτικότητα και αναγνωρισιμότητα στην κοινωνία.
του Γιώργου Γιαννουλέα